Ruimte voor de reiziger
Reizigers bewegen zich dagelijks door complexe omgevingen: stations, perrons, wachtruimtes en mobiliteithubs, ondersteund door digitale producten die informeren en begeleiden. Toch raakt de reiziger in die complexiteit vaak uit beeld. Tijdens het tweede symposium, georganiseerd vanuit onze expertise in experience design in de publieke ruimte, onderzochten we vanuit verschillende perspectieven wat er nodig is om de reiziger écht centraal te stellen.
Na de eerste editie – Ruimte voor mens en maatschappij – waarin de openbare ruimte en gebruikersbeleving centraal stonden, zoomden we deze keer in op één specifieke doelgroep: de reiziger. Vorige week kwamen professionals van architectenbureaus, ov-bedrijven en gemeenten samen in onze studio in de Houthavens om dit thema gezamenlijk te verkennen.
Experience design in de publieke ruimte
Ruimte voor de reiziger is een verdiepende bijeenkomst binnen Fabriques visie op spatial experience design in de publieke ruimte, met focus op de ervaring van mensen onderweg. Sprekers waren Spoorbouwmeester Daan Zandbelt, architect Arne Lijbers (Mecanoo), UX designer Annika van Tent (Essense) en mobiliteitsadviseur Vincent Joanknecht (Gemeente Rotterdam). Het symposium werd wederom gemodereerd door Emmy Scholten.
Na een korte introductie en een gesprek met Fabrique-collega’s Anna Offermans (experience designer) en Lavinia Spruit (architect en projectmanager), mede-initiatiefnemers van het symposium, beet Vincent Joanknecht het spits af.
Mobiliteitstransitie in de gemeente Rotterdam
Met het thema ‘de reiziger centraal’ nam Vincent ons mee in het perspectief van de gemeente Rotterdam, waar hij werkt op het snijvlak van stedelijke inrichting, mobiliteit en gedrag. Het huidige mobiliteitssysteem is nog sterk auto-dominant. Een echte transitie vraagt daarom om gedragsverandering: Rotterdammers die vaker kiezen voor ov, fiets of lopen en de auto minder gebruiken of zelfs afschaffen.
Aan de hand van twee voorbeelden liet Vincent zien hoe de gemeente hier vanuit beleid op stuurt. Het eerste is de Beleidsregel Parkeernormen Auto en Fiets Rotterdam, die voorschrijft hoeveel parkeerplaatsen bij nieuwbouw, verbouwing of functiewijziging moeten worden gerealiseerd. Doel: parkeerdruk beheersen, duurzame mobiliteit stimuleren en de leefbaarheid verbeteren. Daarnaast kijkt de gemeente bij gebiedsontwikkelingen aan de stadsrand nadrukkelijker naar het grotere geheel. In plaats van per gebouw te toetsen, werkt zij intensiever samen met ontwikkelaars en wordt het gebied als één mobiliteitssysteem beschouwd. Wat is hier de gewenste mobiliteitsmix? Hoe ontwikkelt de parkeerdruk zich? En hoe blijft de wijk leefbaar? Door de regie in eigen hand te nemen en op gebiedsniveau te sturen, kan verkeersgeneratie worden beperkt en ontstaat meer ruimte voor duurzame keuzes.
Als gemeente bieden we ontwikkelaars meer flexibiliteit, maar we blijven de kaders bepalen. We sturen op aantallen, kwaliteit en ruimtelijke inpassing. Afwijken van de norm kan, mits het aantoonbaar past binnen het beleidskader en de ambities voor het gebied.
Van mobiliteit naar complete klantreis
Collega Annika van Tent van Essense (ons zusterbedrijf binnen Eidra) bracht haar reis van die ochtend in kaart: vanaf de voorbereiding tijdens haar ontbijt tot aan ons kantoor in de Houthavens. Een alledaags traject dat, bekeken als customer journey, laat zien hoeveel digitale en fysieke touchpoints je als reiziger vaak ongemerkt passeert.
Dit illustreert de aanpak van Essense: door het perspectief van de gebruiker centraal te stellen en silo-overstijgend samen te werken binnen betrokken organisaties en kanalen, wordt een gefragmenteerde ervaring omgezet in een gestroomlijnde klantreis. Vanuit haar expertise als UX-designer sloot ze af met de case voor Brussels Airport. Daar hielpen we de luchthaven de verschillende customer journeys inzichtelijk te maken, zodat gerichte onderdelen van de reizigerservaring konden worden geoptimaliseerd.
The romance of the journey
Na een korte pauze nam Arne Lijbers, architect en partner bij Mecanoo, ons mee langs diverse projecten waarin de reiziger – of breder: de mens – centraal staat. Elk project vertrekt vanuit Mecanoo’s filosofie van People, Place, Purpose en Poetry: de behoeften van de gebruiker en de ambities van de opdrachtgever (People), de fysieke context en cultuur (Place) en het huidige én toekomstige potentieel van een gebouw (Purpose). Het resultaat: ontwerpen die alle zintuigen aanspreken (Poetry).
Ook ging hij in op de rol van de tussenruimte: de betekenisvolle overgangszone – fysiek, sociaal of conceptueel – waar verbinding ontstaat en architectuur meer wordt dan een functioneel object. Hier komen interactie, identiteit en beleving samen. Bij IQL North Stratford in Londen krijgt die tussenruimte een stedelijke dimensie. Het project verbindt het station Stratford met de omliggende wijk via een reeks pleinen, passages en publieke plinten. De gebouwen definiëren de ruimte, maar het zijn juist de open zones ertussen die ontmoeting, verblijf en beweging mogelijk maken. Zo ontstaat geen geïsoleerd kantorengebied, maar een levendig stadsdeel waarin infrastructuur, werk en publiek domein in elkaar grijpen.
De tussenruimte is de ruimte die vrijheid biedt, verrast en openstaat voor mogelijkheden.
Tot slot introduceerde Arne het principe van the romance of the journey: architectuur als een verhalende, zintuiglijke reis waarin beweging, overgang en ontdekking centraal staan. Bij de renovatie van De Nederlandsche Bank krijgt the romance of the journey vorm in de transformatie van een gesloten bastion naar een toegankelijk en transparant gebouw. De route door het gebouw – van publieke entree tot de collectieruimtes en daktuin – maakt de bezoeker stap voor stap deel van het verhaal van de bank en haar nieuwe open karakter.
Het station centraal in de maatschappij
Sinds 1 januari is Daan Zandbelt benoemd tot Spoorbouwmeester voor de komende drie jaar. Naast zijn rol als architect en partner bij De Zwarte Hond adviseert hij in deze onafhankelijke positie NS en ProRail over de ontwerpkwaliteit van stations en spoorinfrastructuur. Een mooie primeur: ons symposium was de eerste gelegenheid waarbij Daan in deze nieuwe rol het podium betrad. In zijn presentatie schetste hij de koers voor de komende jaren, met drie centrale thema’s: stations & klimaat, sociale veiligheid en nabijheid.
- Want hoe maken we stations Paris Proof? Dat begint al in de ontwerpfase, met onderzoek naar materiaalgebonden CO₂‑emissies en slimmere materiaalkeuzes. Tegelijk vraagt klimaatadaptatie om koele, groene en poreuze stations en stationsgebieden.
- Voor sociale veiligheid geldt dat stations met name door vrouwen nog te vaak als onveilig worden ervaren. Hoe maken we ze overzichtelijker, lichter en intuïtiever? Hoe kan ontwerp bijdragen aan sociale veiligheid, zonder dat het alleen een technische of handhavingsopgave wordt?
- Het Nederlandse spoornet is het drukste van de EU. Tegelijk woont of werkt twee derde van de Nederlanders binnen vijftien minuten fietsen van een station. De nabijheid is er dus al. De vraag is hoe we stations sterker kunnen verankeren in hun omgeving — als vanzelfsprekend onderdeel van stad en wijk, in plaats van louter een plek om doorheen te reizen.
Volgens Zandbelt kunnen we het ons niet permitteren om opgaven los van elkaar aan te pakken. We hebben simpelweg niet de tijd, het geld, de ruimte en de mensen om dat te doen. Zijn ambitie is helder: los minimaal drie opgaven tegelijk op.
Een goed stationsgebied is niet alleen aantrekkelijk voor fervente treinreizigers.
Een integrale aanpak
Na een geslaagd inhoudelijk deel, sloot Jeroen van Erp -partner en innovatiestrateeg bij Fabrique- af met een paar ‘famous last words’ waarbij hij het belang van een integrale aanpak onderstreepte. Tot slot was er voldoende tijd om nader kennis te maken en gezellig bij te praten onder het genot van een drankje en een hapje.
We willen alle sprekers en bezoekers nogmaals bedanken voor jullie komst. Graag tot de volgende keer!
Lees meer over onze UX in de public space expertise en onze projecten. Op de hoogte blijven van onze nieuwste projecten en weten wanneer we een volgend event organiseren? Volg ons op LinkedIn en Instagram.
