Het sociale koekoeksjong en zijn nieuwe vrienden


In 1994 kregen we voor het eerst de vraag om een website te ontwerpen, reuze spannend omdat ik werkelijk geen idee had waar de klant het over had. We verdiepten ons in de geheimen van het toen nog volledig onbekende world wide web. Ontwerptechnisch speelde het zich ergens af op het raakvlak van grafisch ontwerpen en industrieel ontwerpen. Ontwerpen voor interactieve media – dat woord werd toen niet gebruikt trouwens – bestond al, maar kwam niet verder dan het ontwikkelen van cd-roms of cd-i’s. In de jaren erna kregen we steeds meer opdrachten voor websites waarbij ook het volume van de opdrachten omhoog schoot. Het was de geboorte en de opgroeifase van een nieuwe discipline waarbij we alles moesten leren. Er waren nog geen opleidingen en klanten waren onwetend. Net als wij trouwens, maar dat lieten we niet merken. De communicatie-afdeling van onze klanten ‘deed het er bij’ en op spannende nieuwe ontwikkelingen, als het ontstaan van de nieuwe economie (waarbij waarde niet wordt bepaald door schaarste maar door de kracht van het netwerk), werd onhandig geanticipeerd.

6 april 2012

Interactieve media

We zijn ruim 18 jaar verder en er is het een en ander veranderd. De nieuwe media heten inmiddels –gelukkig- interactieve media of digitale media en het zal duidelijk zijn dat ze niet meer weg te denken zijn uit ons leven. Maar er is wel wat aan de hand. Zo heeft de wereld van het interactieve ontwerp zijn eigen club: het PIBN, Platform Internet Bureaus Nederland. Deze bureaus zijn relatief jong, werken in het algemeen volledig binnen het digitale domein en zijn op een uitzondering na geen lid van de BNO. Daarnaast hebben de bureaus hun eigen prijzen: de Spin Awards en de Dutch Interactive Awards. Ook zijn er nieuwe beroepen ontstaan zoals interactie ontwerper en front-end developer en zijn we overspoeld met nieuw jargon als wireframes, scrummaster, conversie ratio en UX (user experience). En over de UX-wereld gesproken: dat is een zeer actieve global community waar nieuwe kennis en inzichten met een duizelingwekkende snelheid rond gaan. Wie dat eens wil ervaren raad ik aan om naar de South by South West Interactive conferentie te gaan in Austin waar ruim 20.000, voornamelijk UX-professionals, op af komen.
Ik vraag me al de hele tijd af waarom hier eigenlijk een parallelle werkelijkheid is ontstaan. Waarom is het ontwerpen van interactieve media niet meer geïncorporeerd in de ontwerpwereld?

Koekoeksjong

Het antwoord lijkt te liggen in de aanvliegroute. Aanvankelijk was het voor ontwerpers een kunst om een website te laten voldoen aan de heersende grafische normen. Projecten waren vaak technology driven en het omgaan met technische beperkingen was dé grote uitdaging. Excelleren op het gebied van vormgeving was niet aan de orde. Websites waren verre van ‘designerisch’. Spannende vormen van interactie die bijdragen aan de ervaring waren in het midden van de jaren 90 nog heel ver weg. Daar komt bij dat de ICT-wereld al snel het domein binnen denderde wat het voor ontwerpers niet aantrekkelijker maakte.
De nieuwe media waren het koekoeksjong van de ontwerpwereld: niet zelf verwekt, lelijk, snelgroeiend en voor ‘old school’ ontwerpers verre van sexy. Je kon het eindresultaat immers niet vastpakken of op een prikbord hangen, het was slechts een pixelig beeldscherm groot.
En terugkomend op de vergelijking: ja, in sommige opzichten is het jong bedreigend voor de groei van de andere vogeltjes. Een snelle inventarisatie langs de wat grotere bij de BNO aangesloten ontwerpbureaus leert dat ‘digitaal’ toeneemt ten koste van print. Zo is de tendens zichtbaar dat huisstijlen steeds vaker vanuit het digitale domein worden aangevlogen.
Ook veroorzaakt de digitale revolutie – de moeder van het koekoeksjong – hele aardverschuivingen die weer van grote invloed zijn op het ontwerpvak. Zo vindt er op dit moment een indrukwekkende verschuiving plaats van fysieke retail naar online aankopen, onder andere in de mode. Deze verschuiving verandert het gezicht van de winkelstraat en als een gevolg daarvan kunnen veel plannen voor de ontwikkeling van binnensteden de prullenmand in. Het is de uitdaging voor de creatieve industrie om op dit soort ontwikkelingen slim te anticiperen of -liever nog- ze te veroorzaken. Er liggen mooie uitdagingen zoals ‘the internet of things’ waarbij producten gekoppeld zullen zijn aan slimme online diensten. Dat dergelijke bewegingen snel kunnen gaan bewijst het succes van de tablets en de apps.

Vrienden worden

Maar wat moeten we nou met dat malle beest dat maar blijft groeien? Het realiseert zich dondersgoed dat het z’n beperkingen kent en andere ontwerpdisciplines hard nodig heeft. Maar dat geldt ook andersom. De groei van de creatieve industrie zal voor een groot deel voor rekening komen van het koekoeksjong. Het gedraagt zich volgens andere regels en andere normen, heeft het razend druk en is uiterst in zichzelf gekeerd. Maar het is tegelijkertijd ook heel sociaal, het staat aan de basis voor onder andere nieuwe producten, innovatieve diensten, andere vormen van retail, fashion 2.0, andere verdienmodellen, nieuwe vormen van advertising, nieuwe toepassingen van typografie en ongekende mogelijkheden voor animatoren. Vrienden worden met die dikkerd is een goed idee.