Design & Emotion


22 maart 2010

Emoties

Het maakt niet uit: of we nou hard weglopen voor een keffende hond, het gaspedaal intrappen, in een fles knijpen, op ‘koop nu’ klikken, een koekje uit een trommel grabbelen, een hand vasthouden of alleen maar spijkerbroeken willen dragen: al dit gedrag wordt gestuurd door emoties. Emoties vormen de basis van al ons handelen en worden continu opgewekt door stimuli om ons heen. Voor een deel van die stimuli zijn wij ontwerpers verantwoordelijk. Het is goed te verdedigen dat ontwerpers eigenlijk maar met één ding bezig zijn: het ontwerpen van stimuli die emoties opwekken om zodoende gerichte interactie te creëren of te beïnvloeden. En één stap verder kun je zelfs stellen dat we ‘slechts’ emoties ontwerpen. In de meeste gevallen zijn wij en onze opdrachtgevers hier impliciet en onbewust mee bezig. Ik betwijfel of de shuffle functie van onder andere de iPod ontstaan is uit de vraag: ontwerp de emotie ‘aangenaam verrast’. Toch is dat precies wat het shuffelen uiteindelijk teweeg brengt en waardoor je deze feature waardeert op momenten dat je er voor open staat. Het is overigens goed om je te realiseren dat een ‘verkeerde’ keuze van de random generator onderdeel van de ervaring is. Een aangename verrassing bestaat bij de gratie van de missers, zoals een warm bad een hele andere ervaring biedt nadat je door een plensbui bent. Emoties worden contextueel opgewekt, gerelateerd aan een belang. Voorgaande is boeiende materie waarbij we als ontwerper over het algemeen best een gevoel hebben van wat goed werkt maar eigenlijk nauwelijks begrijpen waarom.

De society

In november 1999 vond de eerste Design & Emotion conferentie plaats. Deze conferentie was georganiseerd door de Faculteit Industrieel Ontwerpen van de TU Delft. Ik was één van de 50 genodigden en tot mijn verbazing kwam ik er achter dat universiteiten en ook grote bedrijven als Philips en Unilever veel onderzoek doen naar emoties en productbeleving met als doel betere producten te ontwerpen. Er ging een wereld aan kennis van modellen, methoden, inzichten en voorbeelden voor me open, waarvan een deel goed aansluit bij de ontwerppraktijk. Ze gaven me bovendien antwoorden op onderwerpen waar ik me al geruime tijd het hoofd over brak. Aan het einde van de conferentie werd ik gevraagd aan te schuiven bij de, wat later bleek, oprichtingsvergadering van de Design & Emotion Society met als gevolg dat ik nu ruim 10 jaar in het bestuur zit.

Het doel van de Design & Emotion Society is om ontwerpers, industrie en onderzoekers bij elkaar te brengen om kennis te delen en een dialoog te faciliteren over belevingsgestuurd ontwerpen. Om dit te bereiken organiseert de society workshops en conferenties en is ze incidenteel betrokken bij projecten op het gebied van kennisontwikkeling. De roots van de Society liggen in het productontwerp en design research maar inmiddels heeft het netwerk zich uitgebreid naar onder andere interactieontwerp, service design, branding en interieurontwerp. Wat niet zo gek is gezien het feit dat niet het te ontwerpen artefact centraal staat maar het doel, namelijk de emotie of de beleving.oel, namelijk de emotie of de beleving.

Kennis

Een eenvoudig ‘alles weten: lees dit’ over emotion of experience driven design is lastig te geven. Daar is het vakgebied te uitgebreid voor en bovendien sterk in ontwikkeling. Het leeslijstje onder dit artikel geeft een eerste indruk. Daarnaast is het interessant om de blog van Marco van Hout te volgen. Maar nog mooier is het om in oktober af te reizen naar Chicago. Na Delft, Potsdam, Lougborough, Ankara, Gothenburg en Hong Kong is het dit jaar de beurt aan het IIT, The Institute of Design om als gastheer van het evenement op te treden. Van 4 tot en met 7 oktober zal daar, in the windy city, de 7e conferentie plaatsvinden. Keynote speakers worden binnenkort bekend gemaakt. De afgelopen jaren waren dat onder andere Donald Norman, Raman Hui (co-director van Shrek), Monika Mulder (Ikea) en Jan Chipchase (Nokia). Wordt vervolgd!

Jeroen van Erp

Aanbevolen literatuur

1 Emotional Design - Donald Norman
Norman (ex-Apple en co-founder van de Nielsen Norman Group) wordt algemeen beschouwd als een goeroe op het gebied van design en emoties. Zijn Emotional Design kun je gerust een hit noemen, een mooie kennismaking.

2 Designing Pleasurable Products (an introduction to the new human factors) - Pat Jordan
Dit is een vaak aangehaald boek waarin onder ander een belangrijk rol is weggelegd voor de ‘four pleasures’: fysiologisch (zintuiglijk), psychologisch (emoties en gedachten), sociologisch (relaties) en ideologisch (waarden). Jordan geeft ook handvatten voor de ontwerppraktijk.

3 Designing Emotions - Pieter Desmet
In Designing Emotions wordt theorie, ontwerp en toetsing mooi aan elkaar verbonden. Het boek is ook bekend vanwege PrEmo, een instrument om emoties te meten.

4 Enriching – Pieter Desmet/Jeroen van Erp/Catharine Hu/Lara van der Veen
Enriching is de weerslag van een workshop met Nederlandse en Chinese ontwerpers met als doel: ‘enriching the airport experience by designing interventions with an intended emotional effect’. Enriching laat het theoretisch kader zien, de structuur van de workshop alsmede de ontworpen concepten.

5 Flow - Mihaly Cszintstensmihalyi
Als je geïnteresseerd bent in theoretische inzichten over emoties dan staat er een hele boekenkast voor je klaar. Relevant in meerdere opzichten is Mihaly Cszintstenmihalyi’s Flow over de ervaring van geluk.

Door: Jeroen van Erp (partner en creatief directeur, Fabrique)